İspanya, tarihinin en ağır orman yangını krizlerinden birini yaşıyor.
İklim değişikliği, giderek daha şiddetli ve kontrol edilmesi zor yangınları körüklerken, bilim insanları ve çevre yöneticileri riski azaltmanın yeni yollarını araştırıyor. Bu seçeneklerden biri de Avrupa bizonu gibi büyük otoburların yeniden doğaya kazandırılarak, alevleri besleyen çalı ve otsu bitki örtüsünü azaltmasının sağlanması.
Bu fikir, basit bir prensibe dayanıyor: Doğadaki yanıcı madde ne kadar az olursa, yangınların yayılması da o kadar zor oluyor. Ancak araştırmacılar, Avrupa bizonunun bu görevi ne ölçüde üstlenebileceğini söylemek için henüz erken olduğunu belirtiyor ve bu yöntemin hiçbir koşulda geleneksel orman yönetiminin yerine geçemeyeceğinin altını çiziyor.
Euronews'ten alınan habere göre; Bu hipotezi destekleyen en önemli unsurlardan biri, hayvanın beslenme alışkanlıkları. Avrupa Bizonu Koruma ve Tanıtım Merkezi'nin kurucusu veteriner Fernando Morán, Avrupa bizonunun odunsu bitkiler, çalılar, fundalıklar, yapraklar ve dallarla beslendiğini belirterek, bu bitkilerin aynı zamanda yangınlar için önemli birer yakıt olduğunu ifade ediyor.
Morán, hayvanın tüketmediği bitkileri de çiğneyerek ya da başıyla kırarak etkisiz hale getirdiğini belirterek, Avrupa bizonunu "doğanın görevlendirdiği doğal, hatta vahşi bir itfaiyeci" olarak tanımlıyor.
İSPANYA'DA ÖNCÜ PROJE
Bu amaçla Rewilding Spain, Bask Üniversitesi, Manchester Üniversitesi ve Danimarka merkezli Econovo araştırma kuruluşuyla iş birliği içinde, bu yılın ocak ayında Guadalajara'daki El Recuenco bölgesinde öncü bir araştırma başlattı.
Yaklaşık 400 hektarlık Akdeniz ormanında yaşayan dokuz Avrupa bizonu üzerinde yürütülen çalışmada, hayvanların İber ekosistemine uyumu ve odunsu bitki örtüsü üzerindeki etkileri inceleniyor.
Araştırmacılar, GPS cihazlarıyla takip edilen bizonların beslenme alışkanlıklarını, stres düzeylerini ve bitki örtüsünde oluşturdukları değişimleri analiz ediyor. Amaç, türün ekosistemlerin yeniden canlandırılmasına ve yangınlar ile iklim değişikliğinin etkilerine karşı daha dirençli ormanların oluşturulmasına sağlayabileceği katkıyı ortaya koymak.
AVRUPA GENELİNDE YAYILIYOR
Avrupa bizonunun yeniden doğaya kazandırılması, bozulan ekosistemleri onarmayı ve iklim değişikliğine karşı dirençlerini artırmayı hedefleyen "yeniden doğallaştırma" stratejisinin bir parçası olarak Avrupa'nın farklı bölgelerinde uygulanıyor.
Her projenin önceliği farklı olsa da ortak hedef, geçmişte ekosistemlerin şekillenmesinde önemli rol oynayan büyük otoburların doğal işlevlerini yeniden kazandırmak.
Bu yaklaşımın en dikkat çekici örneklerinden biri Birleşik Krallık'taki Wilder Blean Projesi. Burada Avrupa bizonları, midilliler, sığırlar ve domuzlarla birlikte doğal yaşam alanlarına bırakılarak eski orman ekosisteminin yeniden canlandırılması amaçlanıyor. Proje, ekolojik restorasyonun yanı sıra ekoturizm, çevre eğitimi ve istihdam oluşturmayı da hedefliyor.
Almanya ise Batı Avrupa'nın özgür dolaşan az sayıdaki Avrupa bizonu popülasyonlarından birine ev sahipliği yapıyor. Polonya'da ise, geçen yüzyılda doğada yok olan türün yeniden çoğaltılması için genetik çeşitliliğin artırılması, yaşam alanlarının genişletilmesi ve tarım ile ormancılık faaliyetleriyle uyumlu bir yaşam modeli oluşturulması hedefleniyor.
SADECE BİZON DEĞİL
Bitkisel yakıtı azaltmak için hayvanlardan yararlanma fikri yalnızca İspanya ile sınırlı değil.
Araştırmalar, memeliler, kuşlar ve hatta bazı böcek türlerinin bile ağaç ve çalıların kolay tutuşan kısımlarını tüketerek yangın riskinin azaltılmasına katkı sağlayabileceğini ortaya koyuyor.
Bunun dikkat çekici örneklerinden biri de ABD'de yaşandı. Ronald Reagan Başkanlık Kütüphanesi çevresinde otlatılan 500 keçilik sürü, yanıcı bitki örtüsünü tüketerek bölgenin korunmasına katkı sağladı.
AMAÇ YALNIZCA YANGINLARI ÖNLEMEK DEĞİL
Rewilding Spain İletişim Sorumlusu Lidia Valverde, yeniden doğallaştırma yaklaşımının yalnızca mevcut doğayı korumayı değil, ekosistemlerden kaybolan parçaları yeniden yerine koyarak doğanın kendi dengesini yeniden kurmasını amaçladığını söylüyor.
Avrupa'nın en büyük yabani memelisi olan Avrupa bizonu, Birinci Dünya Savaşı'nın ardından doğada tamamen yok olmuştu. Günümüzde doğada yaşayan tüm Avrupa bizonları, hayvanat bahçelerinde koruma altına alınan az sayıdaki safkan bireyden çoğaltıldı.
İspanya'nın Cantabria bölgesindeki Cabárceno Doğa Parkı da türün genetik çeşitliliğini korumayı amaçlayan Avrupa çapındaki üreme programlarına uzun yıllardır katkı sağlıyor.
GENETİK ÇEŞİTLİLİK EN BÜYÜK SORUNLARDAN BİRİ
Ancak yeniden doğaya kazandırma çalışmalarının önündeki en önemli engellerden biri genetik çeşitlilik.
Uzmanlara göre bugün yaşayan tüm Avrupa bizonları yalnızca 12 kurucu bireyin soyundan geliyor. Bu durum, türün geleceğini güvence altına almak için üreme programlarının son derece dikkatli yönetilmesini zorunlu kılıyor.
Araştırmacılar ayrıca bizonların yeniden doğaya bırakılmasının odun üretimi, avcılık ve mantar toplama gibi geleneksel ormancılık faaliyetleriyle uyumlu olup olmayacağını da inceliyor.
Şimdilik kesin sonuçlara ulaşılmış değil. Bilim insanları, Avrupa bizonunun orman yangınlarıyla mücadelede önemli bir araç olabileceğini ancak bunun ne ölçüde etkili olduğunun ortaya konulabilmesi için daha fazla bilimsel veriye ihtiyaç bulunduğunu belirtiyor.
