İcra takiplerinde bankalara ve üçüncü kişilere gönderilen İİK 89/1 haciz ihbarnameleri, önemli hukuki sonuçları nedeniyle dikkatle takip edilmesi gereken süreçlerin başında geliyor.
Özellikle tebligatın ardından başlayan 7 günlük itiraz süresinin kaçırılması, üçüncü kişiler açısından ilerleyen aşamalarda ciddi hak kayıplarına yol açabiliyor.
Avukat Gizem Gonce, milliyet.com.tr’ye yaptığı değerlendirmede; 89/1 haciz ihbarnamesine süresinde ve usulüne uygun şekilde itiraz edilmesinin önemine dikkat çekti. Gonce, sürecin 89/2 ve 89/3 aşamalarına ilerlemesi halinde üçüncü kişiler bakımından hukuki risklerin artabileceğini belirtti.
89/1 HACİZ İHBARNAMESİ NEDİR?
İcra ve İflas Kanunu’nun 89. maddesi özellikle takip borçlusunun üçüncü kişilerde bulunan hak ve alacaklarının haczedilmesi amacıyla uygulanıyor.
Bu kapsamda borçlunun bir bankada mevduat hesabının bulunması, başka bir şirketten alacaklı olması, üçüncü bir kişinin borçluya ödeme yapmak durumunda bulunması veya borçluya ait haczedilebilir bir malın başka bir kişinin elinde olması halinde haciz ihbarnamesi gönderilebiliyor.
Ancak sistemin işlemesi bakımından en önemli noktalardan biri, üçüncü kişinin gerçekten takip borçlusuna karşı bir borcunun veya borçluya ait haczedilebilir bir malın bulunması.
Gonce, özellikle gelecekte doğabilecek alacaklara ilişkin hacizlerde de üçüncü kişi ile takip borçlusu arasında hukuki bir ilişkinin bulunmasının önem taşıdığına dikkat çekti.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında da gelecekte doğacak alacaklar bakımından taraflar arasında hukuki bir ilişkinin bulunması ve bu ilişki çerçevesinde doğması beklenen, devamlılık gösteren bir alacağın söz konusu olması gerektiği yönünde değerlendirmeler bulunuyor.
Bu nedenle herhangi bir hukuki ilişkiye dayanmaksızın soyut biçimde “doğacak her türlü alacak” şeklinde haciz uygulanması hukuken sorun oluşturabiliyor.
EN KRİTİK AŞAMA: 7 GÜNLÜK İTİRAZ SÜRESİ
Haciz ihbarnamesi bankaya veya üçüncü kişiye tebliğ edildiğinde en önemli konuların başında itiraz süresi geliyor.
Avukat Gizem Gonce, 89/1 haciz ihbarnamesinin tebliğinin ardından üçüncü kişinin 7 gün içerisinde itirazını bildirmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
İtirazın yalnızca genel bir ifadeyle yapılması yerine, hukuki durumun açık ve somut şekilde ortaya konulması önem taşıyor.
Örneğin banka, takip borçlusunun kendi nezdinde haczedilebilir nitelikte herhangi bir alacağının bulunmadığını bildirebilir. Bunun yanında banka lehine rehin, takas veya mahsup hakkı bulunuyorsa bunların da açıkça belirtilmesi gerekiyor.
“HESAPTA PARA YOK” DEMEK YETERLİ OLMAYABİLİR
Haciz ihbarnamesine verilecek cevabın içeriği, sürecin ilerleyen aşamalarında büyük önem taşıyor.
Bu nedenle yalnızca “hesapta para bulunmamaktadır” şeklinde cevap verilmesi, somut olayın özelliklerine göre yeterli olmayabilir.
Varsa bankanın rehin hakkı, takas veya mahsup hakkı, önceki hacizler ve diğer hukuki üstünlüklerin açıkça belirtilmesi gerekiyor.
Yargıtay uygulamalarında da bankaların mevduat üzerindeki rehin hakkını ileri sürmesinin İİK’nın 89. maddesi kapsamında itiraz niteliğinde değerlendirilebildiği görülüyor.
89/1’E İTİRAZ EDİLMEZSE NE OLUR?
89/1 haciz ihbarnamesine süresinde itiraz edilmemesi halinde, kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde ikinci haciz ihbarnamesi yani 89/2 gündeme gelebiliyor.
Bu aşamada üçüncü kişiye yeniden itiraz imkanı tanınıyor.
89/2’ye de süresinde itiraz edilmemesi halinde süreç 89/3 aşamasına taşınabiliyor. Böylece üçüncü kişi açısından borcun kendi zimmetinde sayılması ve ödeme veya menfi tespit davası gibi hukuki sonuçlar gündeme gelebiliyor.
89/1, 89/2 VE 89/3 SÜRECİ NASIL İŞLİYOR?
Haciz ihbarnamelerinde süreç aşamalı biçimde ilerliyor.
İlk olarak üçüncü kişiye 89/1 haciz ihbarnamesi gönderiliyor. Üçüncü kişinin bu ihbarnameye 7 gün içerisinde itiraz etme hakkı bulunuyor.
Birinci ihbarnameye itiraz edilmemesi halinde kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde ikinci haciz ihbarnamesi, yani 89/2 gündeme gelebiliyor.
89/2 aşamasında üçüncü kişiye yeniden itiraz imkanı veriliyor.
Bu ihbarnameye de süresinde itiraz edilmemesi halinde süreç 89/3 aşamasına taşınabiliyor.
89/3 haciz ihbarnamesinin ardından ise üçüncü kişi bakımından ödeme veya menfi tespit davası seçeneği gündeme geliyor.
Sistem genel hatlarıyla;
89/1 → 7 günlük itiraz süresi → 89/2 → 7 günlük itiraz süresi → 89/3 → 15 günlük dava veya ödeme süreci
şeklinde ilerliyor.
Bu nedenle özellikle ilk haciz ihbarnamesinin tebliği sonrasında sürenin kaçırılmaması büyük önem taşıyor.
İLK İHBARNAMEYE İTİRAZ EDİLDİYSE 89/2 VE 89/3 GÖNDERİLEBİLİR Mİ?
Uygulamada en çok tartışılan konulardan biri de 89/1 haciz ihbarnamesine süresinde itiraz edilmesine rağmen sonraki aşamalara geçilmesi.
Avukat Gizem Gonce’ye göre üçüncü kişinin 89/1’e süresinde ve usulüne uygun şekilde itiraz etmiş olması halinde bu itirazın hukuki sonuçlarının dikkate alınması gerekiyor.
İtiraza rağmen 89/2 veya 89/3 aşamasına geçilmesi halinde ise somut olayın özelliklerine göre icra işlemlerine karşı hukuki yollara başvurulması gündeme gelebiliyor.
Bu nedenle 89/1 haciz ihbarnamesinin, tebliğ tarihinin ve verilen cevabın mutlaka belgeleriyle birlikte kontrol edilmesi önem taşıyor.
89/3 GELDİYSE 15 GÜNLÜK SÜREYE DİKKAT
Sürecin 89/3 aşamasına ulaşması halinde üçüncü kişi açısından 15 günlük süre önem kazanıyor.
Bu aşamada üçüncü kişi, takip borçlusuna gerçekte herhangi bir borcu olmadığını veya borçluya ait haczedilebilir bir malın kendisinde bulunmadığını ileri sürerek menfi tespit davası açma yoluna gidebiliyor.
Ancak bu noktada da sürenin kaçırılmaması gerekiyor.
BORÇLU DEĞİLSİNİZ AMA BORÇLU SAYILABİLİRSİNİZ
Haciz ihbarnamesine ilişkin en önemli risklerden biri, üçüncü kişinin gerçekte takip borçlusuna herhangi bir borcu bulunmamasına rağmen yasal sürelere uyulmaması nedeniyle ağır hukuki sonuçlarla karşılaşabilmesi.
Bu nedenle banka, şirket veya gerçek kişi kendisine gönderilen 89/1 haciz ihbarnamesini görmezden gelmemeli.
Özellikle 7 günlük itiraz süresi kaçırılmadan tebligatın içeriği, borçlu ile üçüncü kişi arasındaki hukuki ilişki ve varsa rehin, takas veya mahsup hakları değerlendirilerek gerekli cevap verilmesi gerekiyor.
Her somut olayda tebligat tarihi ve içeriği ile icra dosyasındaki işlemlerin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğinden, hak kaybı yaşanmaması için sürecin uzman desteğiyle takip edilmesi önem taşıyor.
